ေျပာင္း ရြက္ေျခာက္ ေရာဂါ (တာစီကန္)

၈။ ။ ေျပာင္း ရြက္ေျခာက္ ေရာဂါ (တာစီကန္)
Turcicum Leaf Blight (Exserohilum turcicum)
အိႏၵိယ ႏို္င္ငံ ေတာင္ပိုင္းတြင္ က်ေရာက္ေသာ မိႈေရာဂါ တစ္မ်ဳိးျဖစ္သည္။
ပထမဆံုး ေတြ႕ရမည့္ ေရာဂါ လကၡဏာမွာ ေျပာင္းရြက္မ်ားေပၚတြင္ ဘဲဥပံု ေရစိုနာကြက္မ်ားကို ေတြ႕ရသည္။ ေနာက္ပိုင္းတြင္ ၃ စင္တီမီတာ မွ ၁၅ စင္တီမီတာ အထိ ရွည္ေသာ ေဆးလိပ္ပံု အနာကြက္မ်ား အျဖစ္ ေျပာင္းသြားသည္။ ထိုကဲ့သို႔ ဘဲဥပံု၊ ေဆးလိပ္ပံု၊ အစိမ္းေဖ်ာ့ေရာင္ အနာကြက္မ်ား၏ အစြန္းမ်ားတြင္ အမည္းေရာင္မ်ားကို ေတြ႕ရသည္။ ထို အမည္းေရာင္ ေနရာမ်ားမွ မိႈဥမ်ား ဆက္လက္ ျပန္႔ပြားသည္။
၎ ေရာဂါ အနာကြက္မ်ားသည္ ေအာက္ရြက္မ်ားတြင္ စတင္ က်ေရာက္ၿပီး၊ အေပၚရြက္မ်ားသို႔ ကူးဆက္ကာ အႏွံမ်ားေပၚ အထိ က်ေရာက္တတ္သည္။ ျပင္းထန္စြာ က်ေရာက္ပါက အနာကြက္မ်ား ဆက္သြားၿပီး တစ္ရြက္လံုး ေျခာက္ေသြ႕သြားသည္။ ၇၀% ရာခိုင္ႏႈန္း အထိ အထြက္ႏႈန္းကို က်ဆင္းေစသည္။

Maize.pdf အမည္ရိွ အိႏၵိယ ႏိုင္ငံ၊ အစိုးရဌာနမ်ားမွ စုစည္း တင္ျပထားေသာ စာတမ္းကို ဘာသာျပန္ ေဖာ္ျပေပးျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ စာ အထားအသို၊ ဘာသာျပန္ အသံုးအႏႈန္း ႏွင့္ ဓာတ္ပံုမ်ား တြဲဖက္ တင္ျပရာတြင္ အမွားအယြင္း တစ္စံုတစ္ရာ ရိွပါက ဘာသာျပန္သူ ကြၽန္ေတာ္၏ အားနည္းခ်က္သာ ျဖစ္ပါသည္။ မူရင္းဖိုင္ျဖစ္ေသာ Maize.pdf ကို Google Search တြင္ (maize pdf) ဟူ၍ ႐ိုက္ထည့္ ရွာေဖြ၊ ရယူႏိုင္ပါသည္။ ယခု ေဖာ္ျပခ်က္မ်ားမွာ ပိုးမႊားႏွင့္ ေရာဂါ အေၾကာင္းမ်ားသာ ထုတ္ႏုတ္ ေဖာ္ျပျခင္းျဖစ္၍ အျပည့္အစံုျဖစ္ေသာ မူရင္းဖိုင္ကို ထပ္မံ ဖတ္႐ႈၾကပါရန္ တိုက္တြန္းပါသည္။

ေျပာင္း ရြက္ညိဳေျပာက္ ေရာဂါ

၇။ ။ ေျပာင္း ရြက္ညိဳေျပာက္ ေရာဂါ
Brown spot
(Physoderma maydis)
၎ ေရာဂါကို မိုးမ်ား၍ ပူျပင္းေသာ ေဒသမ်ားတြင္ ေတြ႕ရတတ္သည္။ ေျပာင္းရြက္မ်ား၊ ရြက္ဖံုးမ်ား၊ ပင္စည္ႏွင့္ တစ္ခါတရံ ေျပာင္ဖူးခြံမ်ားေပၚ အထိ က်ေရာက္သည္။ ပထမဆံုး သတိထားရမည့္ လကၡဏာမ်ားကို ရြက္ျပားမ်ား အေပၚတြင္ စတင္ ေတြ႕ရၿပီး၊ ေသးငယ္ေသာ အနာကြက္ေလးမ်ား ျဖစ္ေပၚေစသည္။ ေျပာင္းရြက္ျပား၏ အလယ္ေၾကာေပၚတြင္ အညိဳရင့္ေရာင္ အဝိုင္းလိုက္ အစက္ေလးမ်ားကို ျဖစ္ေစသည္။
၎ ေရာဂါ က်ေရာက္မႈ ျပင္းထန္ပါက ပင္စည္ပုပ္ျခင္း၊ က်ဳိးက်ျခင္းမ်ား ျဖစ္ေပၚတတ္သည္။

ေျပာင္း မီးေသြးပုပ္ ေရာဂါ

၆။ ။ ေျပာင္း မီးေသြးပုပ္ ေရာဂါ
Charcoal Rot
(Macrophamina phaseolina)
၎ကို အပူပိုင္းေဒသ ေျပာင္းစိုက္ခင္းမ်ားတြင္ ေတြ႕ရတတ္သည္။ ေျပာင္းပင္ သက္တမ္းအတြင္း ေျပာင္းေစ့မ်ား ျဖည့္တင္းခ်ိန္တြင္ အျဖစ္မ်ားသည္။ အပူခ်ိန္ ၃၀ မွ  ၄၀ စင္တီဂရိတ္ အတြင္း ေျမအစိုဓာတ္ နည္းပါးပါက ၎ေရာဂါ က်ေရာက္တတ္သည္။
၎ မိႈေရာဂါသည္ ေျပာင္းပင္၏ အျမစ္မ်ားကို အဓိက ဝင္ေရာက္ တိုက္ခိုက္ၿပီး ပင္စည္သို႔ တက္လာသည္။ ေျပာင္းဖူး ရင့္မွည့္ခ်ိန္ ၾကာသြားတတ္သည္။ က်ေရာက္ပံု လကၡဏာမွာ ေျပာင္းပင္ ေအာက္ေျခ အဆစ္မ်ားကို ေကာက္႐ိုးေရာင္မ်ား ျဖစ္ေစၿပီး၊ အူတိုင္မွာ မဲသြားသည္။

ေျပာင္း သံေခ်း ေရာဂါ

၅။ ။ ေျပာင္း သံေခ်း ေရာဂါ
Common Rust
(Puccinia sorghi)
ေအးေသာေဒသမ်ားတြင္ အျဖစ္မ်ားသည္။
၎ ေရာဂါ လကၡဏာမွာ လံုးဝန္းေသာ၊ ရွည္ေမွ်ာေသာ ေရႊညိဳေရာင္ သို႔မဟုတ္ သံေခ်းေရာင္၊ အမႈန္႔မ်ား ေပါင္ရြက္၏ မ်က္ႏွာျပင္ ႏွစ္ဘက္လံုးတြင္ က်ေရာက္သည္။ ေျပာင္းပင္ ရင့္လာသလို၊ ၎ ေရာဂါသည္လည္း အညိဳရင့္ေရာင္မွ အနက္ေရာင္ေျပာင္းကာ ပြားမ်ားလာသည္။ ျပင္းထန္ေသာ အေျခအေနတြင္ ရြက္ဖုန္းမ်ားႏွင့္ အျခား အပင္မ်ားသို႔ ကူးဆက္ ပ်ံ႕ႏွံ႔သည္။

၄။ ။ ေျပာင္း ဘက္တီးရီးယား ပင္ေျခပုပ္၊ အူပုပ္ ေရာဂါ

၄။ ။ ေျပာင္း ဘက္တီးရီးယား ပင္ေျခပုပ္၊ အူပုပ္ ေရာဂါ
Bacterial Stalk Rot
(Erwinia carotovora)
(Erwinia chrysanthemi)
၎ ေရာဂါကို အပူခ်ိန္ ျမင့္မားမူ၊ စိုထိုင္းဆ ျမင့္မားမူ တြဲလွ်က္ ရိွေသာ ေဒသမ်ားတြင္ ေတြ႕ရသည္။ ေျပာင္းပင္ ပန္းမပြင့္မီ အေတာအတြင္း က်ေရာက္တတ္သည္။
၎ ေရာဂါသည္ ေျမေဆာင္ေရာဂါ ျဖစ္ၿပီး၊ ေျပာင္းပင္ရိွ ထိခိုက္ ဒဏ္ရာ ရေနေသာ ေနရာမွတစ္ဆင့္ ဝင္ေရာက္ ျဖစ္ပႊားသည္။ ေျပာင္း႐ိုးမ်ား၊ ေျပာင္းရြက္ ကဲ့သို႔ အႂကြင္းအက်န္မ်ား အတြင္း ရွင္သန္ ေနထိုင္ၿပီး၊ တစ္ႏွစ္ၿပီး တစ္ႏွစ္ ဆက္လက္ က်ေရာက္တတ္သည္။ အႏွံ ႏွင့္ အဖူးကင္းမ်ား ပုပ္သြားတတ္သည္။ ေျပာင္းပင္ ဖြံ႕ၿဖိဳးမူ ေႏွးေကြးသြားၿပီး အႏွံမွာ က်ဳိးက်သြားသည္။

၃။ ။ ေျပာင္း ပင္ေျခပုပ္၊ အူပုပ္ ေရာဂါ

၃။ ။ ေျပာင္း ပင္ေျခပုပ္၊ အူပုပ္ ေရာဂါ
Pythium stalk rot
(Pythium aphanidermatum)
ေျမျပင္ႏွင့္ နီးကပ္ေသာ ေျပာင္းပင္၏ ေအာက္ဆံုး အဆစ္ၾကားတြင္ အညိဳေရာင္၊ ဘဲဥပံု အနာကြက္မ်ား စတင္ျဖစ္ေပၚလာသည္။ ၎ ေရာဂါ က်ေရာက္ခံရေသာ ေျပာင္းပင္၏ အဆစ္ၾကား အူတိုင္သည္ ပုပ္သြားေသာ္လည္း အမွ်င္ဓာတ္ ဖြဲ႕စည္းပံု မထိခိုက္ေပ။ ေနာက္ပိုင္း ပင္စည္၏ အေလးခ်ိန္ကို ေအာက္ေျခမွ မခံႏိုင္ေသာအခါ ေျပာင္းပင္ လဲက်၊ က်ဳိးက် သြားသည္။ ထိုကဲ့သို႔ လဲက်၊ က်ဳိးက်ေသာ ေျပာင္းပင္မ်ားသည္ ရက္ အနည္းငယ္အထိ ဆက္လက္ စိမ္းေနေသးသည္။

ေျပာင္း ေဒါင္းနီ ရြက္ေျခာက္ေရာဂါ

၂။ ။ ေျပာင္း ေဒါင္းနီ ရြက္ေျခာက္ေရာဂါ
Downy Mildew/ Downey Mildew
ေျပာင္း ေဒါင္းနီ ရြက္ေျခာက္ေရာဂါ ဟု ေခၚေဝၚ ၾကသည္။ ေဒါင္းနီ ရြက္ေျခာက္ေရာဂါ ျဖစ္ေစေသာ မိႈမ်ားကို အုပ္စု ၄ ခု ခြဲျခားထားသည္။ ၎ ေျပာင္း ေဒါင္းနီ ရြက္ေျခာက္ မိႈေရာဂါ သည္ စီးပြားျဖစ္စိုက္ပ်ဳိးေသာ သီႏွံမ်ဳိးစံုတြင္ က်ေရာက္တတ္သည္။

က။ ။ အႏွံတြင္ က်ေရာက္ေသာ ေျပာင္း ေဒါင္းနီ ရြက္ေျခာက္ေရာဂါ
Sorghum Downy Mildew
(Perenoscleros sorghi)
ပင္လံုးျပန္႔၊ အျပန္အလွန္ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ရိွၿပီး ေနာက္က် စိုက္ပ်ဳိးေသာ စိုက္ခင္းမ်ားတြင္ ပံုမွန္အားျဖင့္ ေတြ႕ရတတ္သည္။ ေျပာင္းပင္၏ အဖို ပန္းခိုင္ကို ပံုမမွန္ေသာ ပန္းခိုင္ ျဖစ္ေစသည္။

ခ။ ။ အညိဳေရာင္ ရြက္စင္း ေဒါင္းနီ မိႈေရာဂါ
Brown Stripe Downy Mildew
(Sclerophthora rayssiae)
၎ ေရာဂါကို ေျပာင္းရြက္ေပၚတြင္သာ ေတြ႕ရတတ္ၿပီး၊ ဆဲလ္ေသေနေသာ အစင္းေၾကာင္းမ်ားကို ျဖစ္ေစသည္။ ေယဘုယ်အားျဖင့္ အရြက္မ်ားေပၚတြင္ စတင္ေတြ႕ရတတ္ၿပီး၊ ျပင္းထန္ပါက အရြက္မ်ား မီးကြၽမ္းထားသလို ျဖစ္သြားသည္။

ဂ။ ။ ေျပာင္းၫြန္႔တြင္ က်ေရာက္ေသာ ေဒါင္းနီ ရြက္ေျခာက္ေရာဂါ
Crazy Top Downy Mildew
(Sclerophthora macrospore)
ေျပာင္းပင္ အၫြန္႔ပို္င္းရိွ တစ္စိတ္တစ္ပို္င္း၊ သို႔မဟုတ္ အားလံုးကို ပံုပ်က္သြားေစသည္။ ခြၽန္ထက္၊ တြန္႔လိမ္ေနေသာ အရြက္လိပ္မ်ား ပံုစံေျပာင္းသြားေစၿပီး၊ ေျပာင္းပင္ ႀကီးထြားမူ ရပ္တန္႔သြားသည္။

ဃ။ ။ ႀကံရြက္ ေဒါင္းနီ မိႈေရာဂါ
Sugarcane Downy Mildew
(Perenosclerospora sacchari)
အေစာပိုင္း၌ ေသးငယ္၍ ဝိုင္းေသာ အနာကြက္ငယ္မ်ားကို ေတြ႕ရသည္။ ပင္လံုးျပန္႔၊ အျပန္အလွန္ လုပ္ေဆာင္ႏိုင္စြမ္း ရိွသည္။ ေနာက္ပိုင္းတြင္ ေျပာင္းရြက္ေပၚ၌ ပန္းေရာင္မွ အျဖဴေရာင္ ရြက္စင္းမ်ားကို ျဖစ္ေစသည္။ အရြက္ မ်က္ႏွာျပင္ ႏွစ္ဘက္လံုးတြင္ က်ေရာက္သည္။ ထိုေရာဂါ က်ေရာက္ပါက ေသးငယ္၍ ႀကံဳလီွေသာ အႏွံႏွင့္အတူ ေျပာင္းပင္သည္ ပံုပ်က္၊ ပန္းပ်က္ ျဖစ္သြားသည္။

ေျပာင္း ရြက္ေျခာက္ေရာဂါ

ေျပာင္း သီးႏွံတြင္ အဓိက က်ေရာက္တတ္ေသာ ေရာဂါမ်ား
၁၁၂ မ်ဳိးခန္႔ေသာ ေရာဂါမ်ား က်ေရာက္တတ္သည္။ သို႔ေသာ္ ၃၅ မ်ဳိးခန္႔ေသာ ေရာဂါမ်ားသာလွ်င္ အိႏၵိယ ႏိုင္ငံတြင္ က်ေရာက္သည္။

၁။ ။ ေျပာင္း ရြက္ေျခာက္ေရာဂါ
Maydis Leaf Blight
(Helminthosporium maydis)
ေရာဂါ လကၡဏာ ပံုစံမွာ အရြက္ေပၚတြင္ အညိဳေရာင္ သံျပားပံု၊ ရြက္ေၾကာၿပိဳင္ (သို႔) စိန္ကြက္ပံုရိွ၊ ၁ - ၄ စင္တီမီတာခန္႔ အနာကြက္မ်ား ျဖစ္ၿပီး၊ ၎ အနာကြက္ အနားစြန္းမ်ားတြင္ အညိဳေရာင္ အကြက္မ်ားကို ျဖစ္ေစသည္။ ေဖ်ာ့ေတာ့ေသာ ပံုမမွန္ အကြက္မ်ားကိုလည္း ျဖစ္ေစသည္။
ထိုကဲ့သို႔ လကၡဏာမ်ားကို အရြက္မ်ား၊ ပင္စည္မ်ား၊ ေျပာင္းဖူးခြံမ်ား၊ အႏွံမ်ားႏွင့္ ပန္းခိုင္မ်ားေပၚတြင္ ေတြ႕ရတတ္သည္။

ေျပာင္းတြင္ က်ေရာက္ေသာ ပ်

၅။ ။ပ် (Corn Leaf Aphid- Rhopalosiphum maidis)
မိုးေခါင္ေသာ ႏွစ္မ်ားတြင္ ပ်က်ျခင္းကို ဆိုး၀ါးစြာ ေတြ႕ရတတ္သည္။ ေျပာင္ပင္၏ အဖူးအပြင့္ ၀င္ခ်ိန္တြင္ ပ်က်ျခင္းကို ေတြ႕ရတတ္သည္။ ေျပာင္းပင္၏ သစ္ရည္ကို စုပ္စားျခင္းေၾကာင့္ ေျပာင္းပင္သည္ အ၀ါေရာင္ေျပာင္ျခင္း၊ ထိပ္ရြက္စုစည္းျခင္း၊ အရြက္မ်ား ပံုမမွန္ျဖစ္ျခင္းမ်ား ျဖစ္ေပၚတတ္သည္။ ပ်က်ေရာက္ခံရေသာ ေျပာင္းပင္သည္ ပုသြားၿပီး၊ အနီေရာင္သို႕ ေျပာင္းလာသည္။ အပင္ငယ္တြင္ ပ် က်ေရာက္ ဖ်က္ဆီးပါက ႀကံဳေတာင့္ႀကံဳခဲ ပန္းခိုင္ထြက္ျခင္း ျဖစ္တတ္သည္။
အစုအေ၀းလိုက္ က်ေရာက္တတ္ေသာ ပ်မ်ားသည္ အၫြန္႕ဖ်ားမ်ား၊ အရြက္ ေအာက္ဘက္မ်ား၊ ပန္းခိုင္ႏွင့္ ၿမိတ္စာမ်ား၊ စသည္တို႕ အျပင္ အေစ့မ်ားတြင္ပါ က်ေရာက္တတ္သည္။ ပ်မ်ားသည္ သစ္ရည္စုပ္စားၿပီး၊ အခ်ိဳရည္ကို ျပန္လည္ စြန္႕ထုတ္ျခင္းေၾကာင့္ ပုရြက္ဆိတ္မ်ား တက္ျခင္း၊ မႈိေရာဂါမ်ား က်ေရာက္ျခင္း တို႕ကို ျဖစ္ေစသည္။

မွတ္ခ်က္။ ။
အထက္ေဖာ္ျပပါ စာတမ္းသည္ ပတ္၀န္းက်င္ႏွင့္ သစ္ေတာမ်ား ထိန္းသိမ္းေရး အစိုးရ ၀န္ႀကီးဌာန ႏွင့္ သိပၸံႏွင့္ နည္းပညာ အစိုးရ၀န္ႀကီးဌာန လက္ေအာက္ရွိ ဇီ၀နည္းပညာ ဌာန တုိ႕ ပူးေပါင္း ေရးသာထားေသာ စာတမ္း ျဖစ္ပါသည္။
မူရင္း အမည္မွာ Biology of Maize, Series of Crop Specific Biology Documents ျဖစ္ပါသည္။ မူရင္း pdf ဖိုင္ကို ရယူခ်င္ပါက Maize.pdf အမည္ျဖင့္ Google Search တြင္ ရွာေဖြ ရယူႏုိင္ပါသည္။ (Maize pdf) ဟူ၍ (.) မပါဘဲ ရွာေဖြပါက ေျပာင္းႏွင့္ ပတ္သတ္ေသာ pdf ဖိုင္မ်ား အားလံုးကို ရယူႏိုင္ပါသည္။
၎ စာတမ္းပါ ပိုးမႊား အခ်က္အလက္ အခ်ဳိ႕ကို ဘာသာျပန္ ေဖာ္ျပေပးျခင္း ျဖစ္ပါသည္။

ေျပာင္းၫြန္႔ ၾကမ္းပိုး

၄။ ။ေျပာင္းၫြန္႕ ၾကမ္းပိုး (Shoot Bug- Peregrinus maidis)
၎ ဖ်က္ပိုးသည္လည္း မၾကာခဏ ဆိုသလို ျပင္းထန္စြာ က်ေရာက္ဖ်က္ဆီးတတ္သည္။ အရြယ္ေရာက္ အေကာင္ႀကီးသည္ ၀ါညိဳေရာင္မွ အနက္ေရာင္ ရွိၿပီး၊ မာေသာ ေတာင္ပံမ်ား ရွိသည္။ ပိုးေလာက္ေကာင္မွာမူ အ၀ါေရာင္ရွိၿပီး ေပ်ာ့ေသာ ခႏၶာကိုယ္ ရွိသည္။ အေကာင္ႀကီးႏွင့္ ေလာက္ေကာင္ငယ္တို႕သည္ ေျပာင္းပင္၏ သစ္ရည္ကို စုပ္စားသည္။ ထို႕ေၾကာင့္ ေျပာင္းပင္မ်ားသည္ အ၀ါေရာင္ျဖစ္ၿပီး၊ ပုသြားျခင္း ႏွင့္ မက်န္းမာေသာ ပံုစံသို႕ ေျပာင္းသြားသည္။ အရြက္မ်ား ေႀကြက်ၿပီး၊ က်ေရာက္မႈ ျပင္းထန္ပါက ေျပာင္းပင္ေသသြားသည္အထိ ျဖစ္ေစသည္။ သစ္ရည္ စုပ္စားတတ္ေသာ ၎ ဖ်က္ပိုးမ်ားေၾကာင့္ ေျပာင္းပင္ ထိပ္ရြက္ စုစည္းျခင္းမ်ားလည္း ျဖစ္တတ္သည္။ ထို႕အျပင္ မႈိေရာဂါ က်ေရာက္ရန္ ဖိတ္ေခၚျခင္းႏွင့္ ေရာဂါမ်ား ပ်ံ႕ႏွံေစျခင္းတို႕ကိုလည္း ျဖစ္ေပၚေစသည္။
၎ ဖ်က္ပိုး ဥမ်ား ဥေသာအခါ ေျပာင္းရြက္၏ အလယ္ရြက္ေၾကာသည္ အနီေရာင္သို႕ ေျပာင္းသြားၿပီး၊ ေနာက္တြင္ ေျပာင္းရြက္မွာ ေျခာက္ေသြ႕သြားသည္။

ေျပာင္း ေခါင္ၫြန္႔ထိုး ယင္

၃။ ။ေခါင္ၫြန္႕ထိုးယင္ (Shoot Fly- Atherigona soccata, A.naquii)
ေျပာင္းသီးႏွံတြင္ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ က်ေရာက္ ဖ်က္စီးေသာ ဖ်က္ပိုးျဖစ္သည္။ ေျပာင္းပင္ေပါက္စ အပင္ငယ္စဥ္တြင္ အမ်ားဆံုး က်ေရာက္ေလ့ရွိသည္။ ေသးငယ္ေသာ ေလာက္ေကာင္ငယ္သည္ အရြက္ေၾကာ ေအာက္ဘက္တြင္ တြားသြားၿပီး ေျပာင္းပင္၏ ေအာက္ေျခသို႕ ေရာက္သည္႕တိုင္ေအာင္ ဆင္းသြားသည္။ ထို႕ေနာက္ ေျပာင္းပင္ငယ္၏ အေျခကို ကိုက္ျဖတ္ျခင္း၊ အၫြန္႕ကို ကိုက္ျဖတ္ျခင္းမ်ား ျပဳလုပ္၍ ေခါင္းပုပ္ျခင္းကို ျဖစ္ေစသည္။

ေျပာင္း ပန္းေရာင္ ပင္စည္ထိုးပိုး

၂။ ။ပန္းေရာင္ ပင္စည္ထိုးပိုး။ ပန္းေရာင္ ဆစ္ပိုး (Pink Borer- Sesamia inferens)
ပံုမွန္အားျဖင့္ အဖူး စတင္၀င္ခ်ိန္တြင္ က်ေရာက္တတ္ေသာ ပိုးေလာက္ေကာင္ ျဖစ္သည္။ ၂၅-၃၀ မီလီမီတာ ရွည္ၿပီး၊ ၃ မီလီမီတာ တုတ္ေသာ ပိုးေလာက္ေကာင္ႀကီးသည္ ေခ်ာမြတ္ေသာ ခႏၶာကိုယ္ရွိသည္။ ေက်ာဘက္တြင္ ခရမ္း၊ ပန္းေရာင္ရွိၿပီး၊ ၀မ္းဗိုက္တြင္ အျဖဴေရာင္ရွိသည္။ နီညိဳေရာင္ ေခါင္းပိုင္းရွိၿပီး ပိုးေလာက္ေကာင္ သက္တမ္းမွာ ၃-၄ ပတ္ခန္႕ ရွိသည္။
ဥမွ ေပါက္ကာစ ပိုးေလာက္ေကာင္ငယ္မ်ားသည္ ေျပာင္းရြက္ဖံုး၏ ေအာက္တြင္ အစုဖြဲ႕ ေနတတ္ၾကၿပီး၊ ပင္စည္ႏွင့္ အရြက္ေၾကာမ်ားကို စတင္ ကိုက္ျဖတ္ၾကသည္။ အခ်ိဳ႕မွာ နီးစပ္ရာ အရြက္ေၾကာမ်ားအတြင္း ထိုးေဖာက္၀င္ေရာက္ သကဲ့သို႕ ပင္စည္အတြင္းသို႕လည္း ထိုးေဖာက္ ၀င္ေရာက္ၾကသည္။ ရွည္လွ်ားေသာ အေခါင္းေပါက္သဖြယ္ ထိုးေဖာက္ စားသံုးၾကၿပီး၊ ပင္စည္ထိုးပိုး စားေသာက္ထားေသာ အေပါက္ငယ္မ်ားႏွင့္ မတူညီေပ။ ေနာက္ဆံုးတြင္ ေခါင္ၫြန္႕အတြင္း ထိုးေဖာက္ ၀င္ေရာက္ၿပီး ေျပာင္းပင္မွာ ၫႇိဳးေျခာက္ သြားသည္။ အပင္ငယ္မ်ားမွာ ေခါင္းပုပ္သြားသည္။ တစ္ခါတစ္ရံ ေျပာင္းပင္၏ ေျခရင္း အဆစ္တြင္ လံုး၀န္းေသာ ကြင္းပံုစံ ကိုက္ျဖတ္ေပါက္ကို ေတြ႕ရတတ္သည္။ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ က်ေရာက္ပါက ပင္စည္ က်ိဳးက်သြားသည္ အထိ ဖ်က္စီးသည္။

ေျပာင္း ပန္းေရာင္ ပင္စည္ထိုးပိုး

၂။ ။ပန္းေရာင္ ပင္စည္ထိုးပိုး။ ပန္းေရာင္ ဆစ္ပိုး (Pink Borer- Sesamia inferens)
ပံုမွန္အားျဖင့္ အဖူး စတင္၀င္ခ်ိန္တြင္ က်ေရာက္တတ္ေသာ ပိုးေလာက္ေကာင္ ျဖစ္သည္။ ၂၅-၃၀ မီလီမီတာ ရွည္ၿပီး၊ ၃ မီလီမီတာ တုတ္ေသာ ပိုးေလာက္ေကာင္ႀကီးသည္ ေခ်ာမြတ္ေသာ ခႏၶာကိုယ္ရွိသည္။ ေက်ာဘက္တြင္ ခရမ္း၊ ပန္းေရာင္ရွိၿပီး၊ ၀မ္းဗိုက္တြင္ အျဖဴေရာင္ရွိသည္။ နီညိဳေရာင္ ေခါင္းပိုင္းရွိၿပီး ပိုးေလာက္ေကာင္ သက္တမ္းမွာ ၃-၄ ပတ္ခန္႕ ရွိသည္။
ဥမွ ေပါက္ကာစ ပိုးေလာက္ေကာင္ငယ္မ်ားသည္ ေျပာင္းရြက္ဖံုး၏ ေအာက္တြင္ အစုဖြဲ႕ ေနတတ္ၾကၿပီး၊ ပင္စည္ႏွင့္ အရြက္ေၾကာမ်ားကို စတင္ ကိုက္ျဖတ္ၾကသည္။ အခ်ိဳ႕မွာ နီးစပ္ရာ အရြက္ေၾကာမ်ားအတြင္း ထိုးေဖာက္၀င္ေရာက္ သကဲ့သို႕ ပင္စည္အတြင္းသို႕လည္း ထိုးေဖာက္ ၀င္ေရာက္ၾကသည္။ ရွည္လွ်ားေသာ အေခါင္းေပါက္သဖြယ္ ထိုးေဖာက္ စားသံုးၾကၿပီး၊ ပင္စည္ထိုးပိုး စားေသာက္ထားေသာ အေပါက္ငယ္မ်ားႏွင့္ မတူညီေပ။ ေနာက္ဆံုးတြင္ ေခါင္ၫြန္႕အတြင္း ထိုးေဖာက္ ၀င္ေရာက္ၿပီး ေျပာင္းပင္မွာ ၫႇိဳးေျခာက္ သြားသည္။ အပင္ငယ္မ်ားမွာ ေခါင္းပုပ္သြားသည္။ တစ္ခါတစ္ရံ ေျပာင္းပင္၏ ေျခရင္း အဆစ္တြင္ လံုး၀န္းေသာ ကြင္းပံုစံ ကိုက္ျဖတ္ေပါက္ကို ေတြ႕ရတတ္သည္။ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ က်ေရာက္ပါက ပင္စည္ က်ိဳးက်သြားသည္ အထိ ဖ်က္စီးသည္။

ေျပာင္း ပန္းေရာင္ ပင္စည္ထိုးပိုး

၂။ ။ပန္းေရာင္ ပင္စည္ထိုးပိုး။ ပန္းေရာင္ ဆစ္ပိုး (Pink Borer- Sesamia inferens)
ပံုမွန္အားျဖင့္ အဖူး စတင္၀င္ခ်ိန္တြင္ က်ေရာက္တတ္ေသာ ပိုးေလာက္ေကာင္ ျဖစ္သည္။ ၂၅-၃၀ မီလီမီတာ ရွည္ၿပီး၊ ၃ မီလီမီတာ တုတ္ေသာ ပိုးေလာက္ေကာင္ႀကီးသည္ ေခ်ာမြတ္ေသာ ခႏၶာကိုယ္ရွိသည္။ ေက်ာဘက္တြင္ ခရမ္း၊ ပန္းေရာင္ရွိၿပီး၊ ၀မ္းဗိုက္တြင္ အျဖဴေရာင္ရွိသည္။ နီညိဳေရာင္ ေခါင္းပိုင္းရွိၿပီး ပိုးေလာက္ေကာင္ သက္တမ္းမွာ ၃-၄ ပတ္ခန္႕ ရွိသည္။
ဥမွ ေပါက္ကာစ ပိုးေလာက္ေကာင္ငယ္မ်ားသည္ ေျပာင္းရြက္ဖံုး၏ ေအာက္တြင္ အစုဖြဲ႕ ေနတတ္ၾကၿပီး၊ ပင္စည္ႏွင့္ အရြက္ေၾကာမ်ားကို စတင္ ကိုက္ျဖတ္ၾကသည္။ အခ်ိဳ႕မွာ နီးစပ္ရာ အရြက္ေၾကာမ်ားအတြင္း ထိုးေဖာက္၀င္ေရာက္ သကဲ့သို႕ ပင္စည္အတြင္းသို႕လည္း ထိုးေဖာက္ ၀င္ေရာက္ၾကသည္။ ရွည္လွ်ားေသာ အေခါင္းေပါက္သဖြယ္ ထိုးေဖာက္ စားသံုးၾကၿပီး၊ ပင္စည္ထိုးပိုး စားေသာက္ထားေသာ အေပါက္ငယ္မ်ားႏွင့္ မတူညီေပ။ ေနာက္ဆံုးတြင္ ေခါင္ၫြန္႕အတြင္း ထိုးေဖာက္ ၀င္ေရာက္ၿပီး ေျပာင္းပင္မွာ ၫႇိဳးေျခာက္ သြားသည္။ အပင္ငယ္မ်ားမွာ ေခါင္းပုပ္သြားသည္။ တစ္ခါတစ္ရံ ေျပာင္းပင္၏ ေျခရင္း အဆစ္တြင္ လံုး၀န္းေသာ ကြင္းပံုစံ ကိုက္ျဖတ္ေပါက္ကို ေတြ႕ရတတ္သည္။ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ က်ေရာက္ပါက ပင္စည္ က်ိဳးက်သြားသည္ အထိ ဖ်က္စီးသည္။

ေျပာင္း ပင္စည္ထိုးပိုး

စစ္တမ္းမ်ား အရ အိႏိၵယႏိုင္ငံ တစ္၀န္း ေျပာင္းသီးႏွံတြင္ က်ေရာက္ေလ့ရွိေသာ ဖ်က္ပိုးပမာဏ ၁၃၀ခန္႕ ရွိသည္။ သို႕ေသာ္ အခ်ိဳ႕မွာ အနည္းငယ္သာ က်ေရာက္ျခင္းျဖစ္၍ ျပင္းထန္စြာ က်ေရာက္တတ္ေသာ ဖ်က္ပိုးမ်ား အေၾကာင္းကို ေအာက္တြင္ ေဖာ္ျပထားပါသည္။

၁။ ။ ပင္စည္ထိုးပိုး။ ဆစ္ပိုး (Stem Borer- Chilo partellus)
ပင္စည္ထိုးပိုးသည္ အိႏၵိယႏိုင္ငံတြင္ တစ္၀န္းတြင္ က်ယ္ျပန္႕စြာ က်ေရာက္သည္။ ပင္စည္ထိုးပိုး၏ ဖ်က္ဆီးေသာ အဆင့္မွာ ပိုးေလာက္ေကာင္ အရြယ္တြင္ ျဖစ္သည္။ ဖလံဥမ်ားသည္ ၂ရက္မွ ၅ရက္ အၾကာတြင္ ေပါက္လာသည္။ လတ္လတ္ဆတ္ဆတ္ ေပါက္လာေသာ ေလာက္ေကာင္ငယ္သည္ ေျပာင္းပင္၏ ေခါင္ၫြန္႕အတြင္း ၀င္ေရာက္ စားေသာက္သည္။ ၎ေနာက္တြင္ ေျပာင္ပင္၏ ထိပ္ဆံုး အဆစ္ၾကား အတြင္းသို႕ ၀င္ေရာက္သြားၿပီး အူတိုင္တစ္ေလွ်ာက္ ေအာက္သို႕ ဆက္လက္ စားရင္း ဆင္းသြားသည္။
ေျပာင္းပင္ ငယ္စဥ္တြင္ က်ေရာက္ပါက- ေခါင္ၫြန္႕ၫႇိဳးေျခာက္သြား၍ အလယ္အူေခ်ာင္း တစ္ေလွ်ာက္ ေသသြားတတ္သည္။ ထိုသို႕ျဖစ္ျခင္းကို ေခါင္းပုပ္ျခင္းဟု ေခၚသည္။ သို႕ေသာ္ ေနာက္ပိုင္း ေျပာင္းပင္ ႀကီးထြားခ်ိန္မွ ပင္စည္ထိုးပိုး က်ေရာက္ေသာ္ ထိုပံုစံ မေတြ႕ရေခ်။

ေျပာင္းတြင္က်ေရာက္ တတ္ေသာ ဖ်က္ပိုး ၅မ်ဳိးကို ခြဲ တင္ေပးထားပါသည္။